www.pravoslavlje.rs


Crkva Svete Petke na Čukaričkoj padini

Jovana Lazić

Hram Sv. Petke podignut je oktobra 2004. godine u blizini Ade Ciganlije, u naselju Čukarička padina, na uglu ulica Lazarevački drum i Obalskih radnika. Ovo urbano naselje Beograda je locirano zapadno od Banovog Brda i istočno od Makiša.

Do izgradnje ovog hrama, stanovnici naselja su u parohijskom smislu bili upućeni na crkvu Sv. Đorđa na Banovom Brdu, koja je 90-tih godina bila jedina crkva na opštini Čukarica. S obzirom na to da se tokom poslednjih godina naselje u velikoj meri proširilo, javila se potreba za podizanjem hrama na Čukaričkoj padini, kako bi se vernicima ovog kraja omogućilo da na adekvatan način zadovoljavaju svoje verske potrebe. Dovoljno je napomenuti da je, u trenutku kada se rodila ova ideja, Čukarička padina brojala oko 15 000 stanovnika. Sveštenik hrama Sv. Đorđa na B. Brdu, Nikola Jović, kao jedan od razloga za podizanje pravoslavne svetinje u ovom naselju navodi i podatak da je tokom Prvog i Drugog svetskog rata na ovom području izginulo mnogo Srba braneći Beograd. Vrlo brzo je usledila inicijativa od bratstva hrama Sv. Đorđa na čelu sa starešinom Slavkom Božićem i pristupilo se odabiru adekvatne lokacije za hram.
Patrijarh Srpski G. Pavle je sa sveštenstvom hrama Sv. Đorđe obišao tri lokacije koje je Opština Čukarica ponudila crkvi, i složili su se da je da je najpodesnije zemljište na uglu ulica Lazarevački drum i Obalskih radnika. Sa ovog mesta crkva u potpunosti dominira naseljem i oplemenjuje ga.

SPORNI TEMELjI
 Ubrzo se pristupilo pribavljanju raznih administrativnih dokumenata, saglasnosti, potvrda i ostale dokumentacije kako bi se dobila dozvola za gradnju. Temelji hrama su osvećeni 1999. , a gradnja je započeta avgusta 2001. godine. Međutim, na samom početku se sveštenstvo suočilo sa problemima. Naime, pošto je utvrđeno da je tlo odabrane lokacije za gradnju nestabilno jer ima podzemnih voda, kao najbolje rešenje za temelj prihvaćena je tzv. plutajuća ploča. Ispravnost takve odluke je crkveni odbor doveo u pitanje.

 Po ovom pitanju su se mogla čuti razna mišljenja, no, uprkos postojanju sve neophodne dokumentacije i blagoslovu Njegove Svetosti Patrijarha Pavla, nije se otpočinjalo sa gradnjom sve dok stručnjaci nisu izvršili merenje i utvrdili da su se slegli temelji. Nakon što je to potvrdio Voja Marisavljević, statičar na hramu Sv. Petke koji je radio i statiku Hrama Sv. Save, i tako otklonio svaku sumnju, pristupilo se izgradnji. Treba napomenuti da je ovo prva crkva koja je građena na ovakav način. Zbog nedostatka sredstava, gradnja je tekla malo sporije, tako da je hram podignut za tri godine, isključivo prilozima vernika.
 Bogosluženja su počela da se vrše još za vreme trajanja radova, u montažnoj kapeli pored hrama. Ona još uvek služi kao kancelarija sveštenika dok se ne izgradi planirani parohijski dom.
Osvećenje hrama je, po blagoslovu patrijarha Pavla, izvršio Episkop zapadnoamerički Longin 24. oktobra 2004. godine.

ARHITEKTURA
Autor projekta hrama je arhitekta prof. Branko Pešić. Po njegovim sopstvenim rečima, dok je, još kao student, nakon savezničkog bombardovanja Beograda 1944. godine, slikao porušenu kapelu Sv. Petke na Kalemegdanu, nije mogao ni da pretpostavi da će se, pedeset četiri godine kasnije, po njegovoj idejnoj zamisli, u Beogradu graditi crkva posvećena ovoj velikoj Svetiteljki. Osim crkve Sv. Petke na Čukaričkoj padini, on je bio protoneimar i Hrama Sv. Save. Takođe je autor jedne od najvažnijih zgrada na panorami Beograda – Beograđanke. Pored svih ovih velikih i važnih projekata, crkva Sv. Petke, po njegovim rečima, predstavlja krunu njegovog stvaralaštva. Projekat izgradnje ovog hrama je prvobitno bio u najužem izboru za crkvu na Novom Beogradu, međutim na insistiranje o. Nikole Jovića kome se ovo rešenje izuzetno dopalo, odlučeno je da tako izgleda nova crkva na Čukarici.
Crkva je projektovana u srpsko-vizantijskom stilu u koji su uneti i elementi savremene arhitekture, kako bi se uklopila u ambijent stambenog naselja. Hram je spolja urađen od belog mermera, ukrašen zlatnim bordurama i rozetama. U osnovi hrama je upisan krst, a crkva ima pet kupola – glavnu i četiri male, od kojih su dve zvonici. Želja arhitekte je bila da ovo bude prva srpska crkva sa pozlaćenim kupolama po uzoru na ruske hramove, a da ikonostas bude od belog kamena sa pozlatama, kao što su nekada rađeni ikonostasi u Srbiji i Vizantiji.

IKONOSTAS I FRESKOPIS
Ikonostas je ipak urađen u duborezu, kao i tronovi, okrugle pevnice, celivaovice, Gornji presto u oltaru, Hristov grob, i tronovi Sv. Save i Sv. Petke. Ikone na ikonostasu su rad rukoproizvedenog ikonopisca Veronike Đukanović.
Nakon osvećenja hrama, Patrijarh je blagoslovio da se otpočne sa oslikavanjem hrama u celosti u fresko tehnici , tj. na svežem malteru. Posao je poveren freskopiscima M. Beloševiću, M. Pašiću, i D. Radovanoviću, koji su ceo hram oslikali u vizantijskom stilu u periodu od 2004 do 2008. godine. Osvećenje fresaka je izvršio vikarni Episkop hvostanski Atanasije služeći Liturgiju povodom hramovne preslave, praznika Sv. Petke Trnove.

Osnovna karakteristika živopisa hrama Sv. Petke je to da je ovo crkva sa najviše oslikanih Srba svetitelja. Između ostalog, predstavljeni su: Sv. Vladika Nikolaj, ava Justin, sv. Knez Lazar, sv. Jovan Vladimir, sv. Joanikije Devički, sv. Vasilije Ostroški, sv. Petar Dabrobosanski, sv. Platon Banjalučki, sv. Ermil i Stratonik, sv. Visarion Sarajski, sv. Rafailo Banatski, i dr. Osim toga, ovo je prvi hram u kome nalazimo oslikano žitije Sv. Petke – „Živonosni Istočnik”. Prikazan je i znatan broj svetiteljki: Marija Magdalina, Carica Milica, Jelena Srpska, Sv. Ana, itd. Na galeriji su, pored kompozicija Vavedenje i Velika Gospojina, predstavljeni sv. Jovan Lestvičnik i sv. Jovan Kronštatski.
Sveštenstvo hrama, na čelu sa starešinom protojerejem Nikolom Trajkovićem, nedavno je otpočelo poduhvat izgradnje velikog parohijskog doma od 600 kvadrata u tri nivoa, koji je takođe projektovao arh. B. Pešić, a radove vodi arh. Tomislav Milošević. Njegovom izgradnjom bi se ostvarili uslovi za poboljšanje duhovnog života parohije kroz organizovanje tribina, časova veronauke, rešavanje kancelarijskog prostora za sveštenike, održavanje horskih proba... Osim toga, u planu je i gradnja kapele za paljenje sveća i dvorišne ograde.
Uprkos otežanim uslovima, sveštenstvo razvija misionarsku delatnost hrama. Pri hramu je aktivno Društvo pobožnih žena koje sa sveštenicima posećuju bolesne, pomažu u organizivanju proslave hramovne Slave (kada u hram dođe i preko 10 000 ljudi), proslave Sv. Save i slično.
Pri hramu je aktivan mešoviti hor, a neguje se i pevničko pojanje. U najskorije vreme se planira pokretanje škole pevničkog pojanja. 


© Православље, Сва права задржана. Адреса овог текста на интернету је http://pravoslavlje.spc.rs/broj/1006/tekst/crkva-svete-petke-na-cukarickoj-padini/