Proslava Sv. Grigorija Palame

Mitropolija Verije, Nause i Kampanije u Grčkoj - Verija je zapadno od Soluna gde je Sv. Alostol Pavle propovedao Hrista i osnovao Crkvu - pripremila je i održala svečano unošenje u Diptihe Svetih i Liturgijsko proslavljenje Porodice Svetih Palamâ: roditelja oca Konstantina - u monaštvu Konstantija, i majke Kalonije, braće monaha Teodosija i Makarija i sestara monahinja Epiharise i Teodote.

Na tu svečanost, u sklopu koje je održan dvodnevni međunarodni teološki Simposion povodom 650-godišnjice prestavljenja Sv. Grigorija Palame (+1359.G.), pozvan sam lično pismom Mitropolita Verije i Nause g. Panteleimona i učestvovao (sa 10 drugih pravoslavnih teologa) sa predavanjem na temu „Prevod Palaminog Ispovedanja vere i dr. dela na stari i savremeni srpski jezik“, kao i sasluženjem u Arhijerejskoj Liturgiji, u kojoj je načalstvovao Arhiepiskop Atinski i sve Jelade G. Jeronimos i Arhijereji, sveštenstvo i narod Božji iz skoro svih Pravoslavnih Crkava, a osobito iz Mitropolije Verijske.
Smatrajući da je dobro da se zna za ovaj divni Crkveni događaj - uvrštenje u Svete cele jedne Porodice - prenosim glavne momente ove proslave.
Poznato je iz vizantijske istorije 14. veka, i posebno iz Žitija Sv Grigorija Palame pisanog od Filoteja Patrijarha Carigradskog, da je otac Sv. Palame, Konstantin, kao senator kod cara Andronika Drugog, često i na sednicama Senata uranjao u umnosrdačnu molitvu Isusovu, te su ga tiho obaveštavali kad je sednica završena. On i njegova pobožna supruga Kaloni rodili su i odgajali 3 sina i 2 kćeri. Najstariji Grigorije je ubrzo po školovanju u Carigradu napustio položaj i sa braćom Teodosijem i Makarijem otišao u Svetu Goru i tamo su se podvizavali kao monasi u Velikoj Lavri, i potom prešli u Skit Sv. Preteče kod Verije u Makedoniji, gde su proveli 5 godina u isihastičkom tihovanju i molitvi, i tu su braća i preminula. Otac im se već pre toga zamonašio i upokojio kao monah Konstantije. Uskoro po blaženom prestavljenju majke im pravedne Kalonije, došle su iz Carigrada i Palamine sestre devestvenice Epiharis i Teodota i monahovale u jednom manastirčiću u samom gradu Veriji, gde su i počinule u Gospodu. Pobožnost i isihastički molitveni život svih njih opisuje Palamin biograf Sv. Filotej Carigradski.
U Veriji, i naročito u Skitu Sv. Preteče (u klisuri reke Aliakmona, na obroncima Verejske i Perejske gore), do danas je poštovan spomen ovih Svetih Palamâ, naročito od vremena kada se razvilo izdavanje i proučavanje Palaminih bogoslovsko-isihastičkih dela, toliko značajnih za Pravoslavnu Crkvu i obnovljenje svetootačke teologije. Inicijativa za liturgijsko proslavljanje Svetih Palamâ potekla je nedavno iz ovoga Skita i od Mitropolije Verijske, pa je Mitropolit g. Pantelejmon zatražio i dobio stručno, pozitivno mišljenje dva profesora Solunskog Teološkog fakulteta (A. Paiadopulos-Crkvena istorija i G. Manzaridis-vrsni znalac Sv.Palame), zatim je svoj predlog i molbu za „kanonizaciju“ Miropolit kao lokalni Episkop uputio Sv. Sinodu Jeladske Crkve, a ovaj Patrijarhu i Sinodu Carigradske Patrijaršije, koji je i doneo konačni Patrijarašaki i Sinodski akt, odredivši dan praznovanja Svetih Palamada u prvu Nedelju po 14. novembru (kad se inače praznuje Sv. Grigorija Palama).
Svečana prva liturgijska proslava novih Svetitelja obavljena je u Nedelju 20. decembra u Mitropolijskom hramu Sv. Antonija u gradu Veriji. Pred početak Sv. Liturgije - kojoj je, kako rekoh, načalstvovao Arhiepiskop Atinski g. Jeronim, uz sasluženje Mitropolita Sevastijskog Dimitrija, izaslanika Carigradskog Patrijarha, Mitropolita Teodora iz Aleksandrijske, Mitropolita Vasilija iz Antiohijske, Mitropolita Amvrosija iz Jerusalimske, moje malenkosti iz Srpske i Mitropolita Kasijana iz Rumunske Patrijaršije, kao i domaćina Mitropolita Verijskog Pantelejmona i još 7 Jeraraha Jeladske Crkve - pročitan je najpre akt Carigradskog Patrijarha i Sinoda, zatim prethodni akt Atinskog Arhiepiskopa i Sinoda, i onda je izneta velika Ikona Novih Svetih: Porodica okupljena oko sedećeg na tronu Sv. Grigorija Palame i stavljena u posebno pripremljen stalak, potom je sam Arhiepiskop zapalio sveće oko Ikone i otpevan je Tropar Svetih (koji dajemo na kraju u prevodu), i onda je Arhiepiskop potpisao Gramatu i Zapisnik o tome (a i mi svi ostali Jerarsi u nastavku) — i dalje je nastavljena Božanska Liturgija, uz sasluženje i sveštenstva iz Rusije, Rumunije, Svete Gore /iz Manastira gde je Sv. Palama monahovao/ i naravno lokalnog sveštenstva. Hram je bio prepun vernog naroda, sa mnoštvom dece, a došli su i prestavnici vlasti i vojske. Mnogi se narod u Liturgiji pričestio.
Interesantno je zapaziti: Da se ne bi dugo čekalo na pričešće većeg broja Episkopâ, stavljen je na levi kraj Sv. Trapeze drugi Antimins i na njega drugi Diskos sa Sv. Agnecom i drugi Putir, te su se tako Episkopi brže pričestili. /Slično sam, pre 2 godine, video u Rusiji: Služio je Ruski Patrijarh i sasluživalo 135 Episkopa, pa su za pričešćivanje postavljeni stolovi (istočno od Sv. Trapeze), tzv. „menze“ (poznate u rukopisnim Služebnicima 10-14. veka) sa Diskosima i Putirima, pa je pričešćivanje brzo završeno/.
Svi smo, na kraju, dobili po jednu veliku Ikonu Svetih Palamâ i poklone, kao i nekoliko manjih ikona na papiru.
+
Tropar Svete Porodice Palamâ, gls 1: /slave se u Nedelju po 14.Novembru/

Kalonija dobročedna i pravomisleći Konstantije, veliki podvižniče i bogovidče Jerarše Grigorije, Epiharisa nevesto Hristova, prepodobna Teodoto, mudri Teodosije i svešteni Makarije, vaše podvige pohvaljujemo. Slava Onome Koji vas je uvenčao. Slava Onome Koji vas je obasjao Svojom netvarnom i večnom svetlošću oboženja.