Svet knjige

Novosti iz sveta knjige:

DIGITALIZOVAN DABRO-BOSANSKI ISTOČNIK
Dabro-bosanski istočnik koji je izlazio u periodu od 1887. do 1911. godine u Sarajevu, digitalizovan je i objavljen na sajtu Narodne i univerzitetske biblioteke Republike Srpske (NUB RS).
Dabro-bosanski istočnik izdavala je Mitropolija dabro-bosanska, a namijenjen je bio za crkvene i prosvjetne potrebe srpsko-pravoslavnog sveštenstva i naroda u Bosni i Hercegovini. Ovaj časopis i Bosanska vila bila su dva najznačajnija časopisa za Srbe u BiH tokom okupacije od strane Austro-ugarske monarhije.
Časopis je izlazio 24 godine, a u tom periodu mijenjao je 3 puta svoj naziv. Tako se u početku svog izlaženja zvao Dabro-bosanski Istočnik, poslije toga od 1890. Bosansko-hercegovački Istočnik i na kraju od 1898. samo Istočnik. Zavisno od perioda izlaženja, izlazio je jednom ili dva puta mjesečno. Kako te novine sadrže brojne važne podatke za istoriju Srpske Pravoslavne Crkve u Bosni i Hecegovini prije i poslije aneksije, te brojne članke o raznim teološkim i društvenim pitanjima iz tog perioda, tako je bilo nužno da se izvrši digitalizacija i da ovaj časopis svima bude dostupan.  Prepoznajući značaj ovog materijala, NUB RS, na čelu sa direktorom Rankom Risojevićem, prihvatila se projekta digitalizacije ovog materijala, što je bio težak i obiman posao. Realizacija projekta trajala je od septembra 2009. do maja 2010. godine, a prvi korak bio je nabavka svih brojeva časopisa, što nije bilo ni malo jednostavno znajući da je časopis izlazio prije stotinu godina. Ovaj posao obavili su mr Slavoljub Lukić i prof. Damir Kljajić, sakupivši časopise u bibliotekama Eparhije banjalučke, Stare crkve u Sarajevu, Patrijaršije SPC u Beogradu i manastiru Liplje.Posao skeniranja časopisa i obrade skeniranog materijala kao i njegovo postavljanje na internetu obavio je Centar za kompjuterizaciju i digitalizaciju pri NUB RS. Stručni tim ovog centra koga čine Dalibor Pančić, Borislav Stančević i mr Vladimir Risojević, digitalizovali su i postavili na internet više od 11.000 stranica ovog časopisa. Bibliografiju i analitičku obradu članaka sa mogućnošću pretraživanja na internetu priredila je Bojana Milošević. Krajem maja, u Beogradu je, pri Institutu za teološka istraživanja Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta, objavljena bibliografija časopisa Dabro-bosanski Istočnik pod naslovom „Biblografija srpske teologije 3“ koju je priredila mr Zdravka Radulović.
Ovaj stari časopis sada je dostupan svim korisnicima interneta na sajtu NUB RS na adresi  www.digitalna.nubrs.rs.ba.

UREDBE I PROPISI MITROPOLIJE
BEOGRADSKE 1835-1856
PRIREDILI ZORAN RANKOVIĆ, MIROSLAV LAZIĆ, POŽAREVAC 2010, 414 STR, FAKSIMILI DOKUMENATA, 21 CM
Osnovni zadatak nacionalne istoriografije, da gradi jasnu i tačnu sliku o prošlosti, pogotovo kada je reč o prošlosti Srpske Pravoslavne Crkve, nije bio izvršavan zbog ideoloških uslovljavanja, nedovoljne faktografske osvešćenosti, kao i nedostatka preduzimljivosti i autorske hrabrosti. Bez pisanih izvora i mukotrpnog arhivskog rada, istoričar je osuđen na kompilatorski pristup materiji i ogranične domete svoje naracije. Odavno je trebalo da nadležne crkveno-prosvetne institucije obave posao koji su uradili gospoda Zoran Ranković i Miroslav Lazić. Ovako, njima pripada slava uspešno ostvarenog projekta i odrađenog posla. Jedan regionalni arhiv pružio je mogućnost da značajna arhivska građa o Beogradskoj mitropoliji prve polovine 19. veka ugleda svetlost dana i bude pružena na uvid naučnoj javnosti.
Reč je o zaista retkom izdavačkom poduhvatu koji se mora ispratiti dužnim poštovanjem. Od ove knjige će čitaoci i predstavnici različitih struka imati višestruke koristi. Naime, iako je reč o građi crkveno-administrativnog porekla, istoričar neće samo da određuje položaj Crkve u srpskom društvu prve polovine i sredine 19. veka, nego će naći građu za posebne aspekte kulturne, socijalne i političke istorije. Prvi srpski istoriografi iz modernog doba žalili su se na čemerno stanje objavljenih izvora, naime na nedostatke knjiga koje bi obuhvatale fontes rerum serbicarum. Srpska nauka, crkvena istorija i bogoslovlje, sa tendencijom kalemljenja stranih tradicija, malu pažnju posvećuju izučavanju sopstvenih ishodišta, porekla i svega onoga što je i danas ugrađeno u naš crkveni život. Iskustvo 19. i 20. veka treba, stoga, sve više proučavati.
Pristup ad fontes je težak, ali je jedini ispravan i plodonosan, garantujući da „muza Klio” neće svoje poklonike otpustiti prazne. Samo istina oslobađa, i pisce istorije, i one kojima je pisanje upućeno. Trudoljubivi poduhvat Zorana Rankovića i Miroslava Lazića osvetlio je stranu Crkve kao institucije, prikazavši je kao živi organizam, strukturu u jednoj epohi sa svojim brigama i problemima. Jasna šema je uočljiva: mitropolija, konzistorija, protopopijat i parohija. Dokumenti različitih instanci i hijerarhije duhovne vlasti pružaju uvid u složenost odnosa. Prvi put srpski istoričari imaju referentnu zbirku dokumenata za pisanje crkvene istorije „iznutra”, ne iz nekog diplomatskog konteksta, ili memoarsko-autobiografskog (neminovno krnjeg) pripovedanja. Teološka koncepcija po kojoj je istorija saradnja Boga i čoveka, dopunjuje se i činjenicom o dejstvu Nečastivog na ljude koji treba da uzmu učešće u Carstvu Božjem koje dolazi. Istoričari Crkve, zbog institucijske obvezanosti i prirodne afilijacije, često su primorani na autocenzuru i prosipanje retorske prašine. Istorija nema moralnu teleologiju, mnogo puta je razapeta političkim i pragmatičkim nužnostima.
Savremena istorijska produkcija u regionu ide na „gušenje” identiteta Srpske Pravoslavne Crkve, i zato ovakvi poduhvati moraju biti pozdravljeni. Čak najliberalniji mislioci i istoričari poštuju je kao „instituciju dugog trajanja”, iako u njoj vide generator srpskog nacionalizma i „političke nekorektnosti”. Ova i slične knjige, rađene po imerativima naučne metodologije, pomažu da shvatimo društvenu ulogu Crkve i njen plodotvorni društveno-funkcionalni rad.
Ova zbirka dokumenata (i slične koje će se pojaviti) pomoći će u najmanju ruku da nam tekstovi ne budu faktografski niz izolovanih i nabacanih činjenica, nego kontekstualizovana celina koja ima svoj logički i narativni sklad. Arhivska građa, nesređena, često nestaje po parohijskim budžacima, u parohijskim domovima i tavanima starih svešteničkih stanova. Vrednim izdavanjem, raščitavanjem i filološkom obradom, Zoran Ranković i Miroslav Lazić su spasli mnoge izvore i u ovoj naučnoj formi produžili vek temeljitoj i nezaobilaznoj činjeničnoj mreži. Očekujući izlazak iz štampe drugog toma građe koja se odnosi na period 1857-1876, sve pohvale i crkvenim vlastima Eparhije braničevske (Odbor za prosvetu i kulturu), čijim staranjem je ovo naučno pregnuće udahnulo vazduh javnosti.
Da li će poslenici izaći na svoju njivu, sa namerom da tkaju po ovom postavljenom razboju, pokazaće skorija budućnost. „Svi se mi u nauci jedni penjemo na ramenima drugih”, rekao je slavni Jovan Cvijić, koji je svojom moralnom veličinom stimulisao svako naučno pregnuće. Istorija, a pogotovo istorija Crkve, jeste saborno delo, a ne arena za gladijatorske egzibicije i nepotrebne teatralne verbalne tuče.

ROMAN PETKANA I NA RUMUNSKOM JEZIKU
Roman Petkana Ljiljane Habjanović Đurović objavljen je na rumunskom jeziku. Izdavač je „Andrejana“, izdavačka kuća Arhiepiskopije Sibiu. Prevodilac je Ljubica Rajkić. Predgovor je napisao Njegovo Visokopreosveštenstvo arhiepiskop Sibiua i mitropolit erdeljski Laurencio Streza.
Knjiga će biti u prodaji u knjižarama, ali i u crkvama i manastirima Rumunske Pravoslavne Crkve.
Sredinom maja, arhiepiskop Streza primio je autorku u vladičanskom dvoru u Sibiu, i tom prilikom postignut je dogovor o daljoj saradnji.
Osim na rumunskom, Petkana je objavljena i na makedonskom, bugarskom i ruskom jeziku.
Do sada je u inostranstvu objavljeno 17 knjiga Ljiljane Habjanović Đurović, na 11 jezika.
Radovan Pilipović