Manastir Mileševa - prirodno sveto mesto

Okruženje manastira Mileševa je prvo prirodno sveto mesto iz Srbije na listi Delos inicijative, na kojoj se, između ostalih nalaze: Sveta Gora i Meteori (Grčka), Rilski manastiri (Bugarska), Nacionalni park Monserat (Španija).

Naime, na trećoj Delos radionici, održanoj od 1. do 3. jula u Inariju, u Finskoj Laponiji, Ekspertska grupa za Kulturne i duhovne vrednosti u zaštićenim područjima (CSVPA), poznata kao IUCN Delos Inicijativa, uvrstila je Zaštićeno prirodno okruženje manastira Mileševa među prirodna sveta mesta od međunarodnog značaja.
Na skupu u Inariju, članovi NVO Centar za održivi razvoj „Kamena Gora“ – Prijepolje, Nadežda Pešić, Svetlana Dingarac i Dimitrije Pešić, predstavili su studiju pod nazivom: „Zaštićeno prirodno okruženje manastira Mileševa sa Specijanim rezervatima prirode Uvac-Mileševka“. U studiji su predstavljenje duboke veze između prirodnih, duhovnih i kulturnih vrednosti Mileševske eparhije, sa ciljem da se promoviše zajedničko upravljanje prirodnim i kulturnim nasleđem ovog kraja, kao i da se kulturne i duhovne potrebe usklade sa zaštitom i očuvanjem prirode.

Sastanak Delos inicijative je bio posvećen temi „Diverzitet svetih prirodnih mesta u Evropi“. Učestvovali su predstavnici Estonije, Finske, Grčke, Holandije, Italije, Letonije, Litvanije, Norveške, Rumunije, Rusije, Srbije, Španije, Švajcarske i Velike Britanije.
Delos inicijativa je formirana pre pet godina, sa ciljem da podrži identifikaciju, upravljanje i komunikaciju prirodnih svetih mesta u okviru zaštićenih područja razvijenih zemalja u saradnji sa lokalnim zajednicama. Osnovana je na inicijativu Grupe eksperata za kulturne i duhovne vrednosti u zaštićenim zonama (CSVPA) iz IUCN Svetske komisije za zaštićena područja (WCPA). Međunarodna unija za zaštitu prirode (IUCN) je najstarija i najveća globalna ekološka organizacija na svetu, koja okuplja više od 1000 vlada i NVO koje su njene članice, i gotovo 11000 volontera-eksperata u 160 zemalja.
Kratak istorijat zaštite manastira Mileševa: 1979. godine, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture proglasio je manastir Mileševu za Kulturno dobro od izuzetnog nacionalnog značaja. 1990. godine, Zavod za zaštitu prirode Srbije proglasio je okruženje manastira Mileševa za Zaštićeno područje od prirodnog i kulturnog značaja: „Zaštićeno prirodno okruženje manastira Mileševa“ na površini od 289,69 hektara. Prirodno okruženje manastira čine: klisura reke Mileševke, srednjovekovna tvrđava Mileševac, Savina isposnica i deo sela Hisardžik.