www.pravoslavlje.rs


Svet knjige



Novosti iz sveta knjige:

CRKVA U SAVREMENOM SVETU
Radovan Bigović,
Službeni glasnik,
Beograd, 2010, str. 186.
U okviru biblioteke Nauka, a u Filosofsko-teološkoj ediciji, Službeni glasnik je priredio zbornik dvadeset članaka profesora Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta u Beogradu protoprezvitera-stavorofora dr Radovana Bigovića. Pored članaka, knjiga sadrži i jedinstveni spisak korišćenih bibliografskih jedinica, kao i indekse pojmova i ličnosti. Recenzenti izdanja su prof. dr Tomas Bremer, prof. dr Zoran Krstić i prof. dr Davor Džalto, a urednik je Slobodan Gavrilović.
Studije koje sadrži ovaj zbornik pisane su u različitim kontekstima; neke imaju oblik klasične akademske rasprave, neke gotovo esejističku formu. Međutim, zajedničko im je to što se bave veoma važnim pitanjima društvenog života. Uvaženi prof. Bigović je u srpskom naučnom i intelektualnom kontekstu u pravom smislu te reči pionir kada je u pitanju pokušaj teološke procene savremenog političkog diskursa, sa pitanjima kao što su: odnos Crkve prema fenomenu demokratije, pluralističkom društvu i evropskim integracijama,  poslovna etika, civilno društvo, ljudska pravo i pravo uopšte, korupcija i sl. U razmatranju ovih oblasti leži njegov najveći doprinos. Zahvaljujući širokom bogoslovko-filosofskom obrazovanju, iskustvu dijaloga sa ključnim nosiocima i pokretačima političkih procesa u Srbiji tokom poslednje dve decenije, prof. Bigović je u mogućnosti da svoje bogoslovske procene zasnuje ozbiljno uzimajući u obzir osnovne elemente savremene političke teorije i prakse. Njegove procene i stavovi se zato najbolje mogu opisati kao trezvenoumni, uobličeni sine ira et studio. Pored već pomenutih oblasti, zbornik Crkva u savremenom svetu sadrži i razmatranja po pitanju, rekli bismo, opštih tema, a to je odnos Crkve (bogoslovlja) prema kulturi uopšte, naučnim saznanjima i pitanju očuvanja životne sredine, ali i iz oblasti ekumenskog bogoslovlja, što je disciplina kojom se prof. Bigović bavi u svom akademskom radu, kao i jednu, rekli bismo, rekapitulaciju do sada iznošenih stavova pravoslavnih po bioetičkim pitanjima.
Zajednička odlika svih tekstova u ovom zborniku jeste veoma komunikativan jezik, savremen, jasan i neopterećen hermetičkim frazama i pojmovima, što je vrlina koja nije toliko zastupljena među savremenim srpskim teolozima.
Jedina primedba se odnosi na to što u knjizi ne nalazimo reference na izvorno izdanje (ukoliko postoji) ili kontekst nastanka (predavanje, obraćanje i sl). S obzirom da su u pitanju aktuelne teme, smeštanje u vremenski kontekst nastanka teksta bi pomoglo dubljem razumevanju.
Knjigu Crkva u savremenom svetu pre svega vidimo kao jedan poziv na dijalog i kao takvu je preporučujemo najširoj intelektualno angažovanoj čitalačkoj publici.
V. Milićević   

HILANDARSKI TIPIK MONAHA ROMANA 1331. G.
Dr Pribislav Simić
Kraljevo 2010.
U izdanju Eparhije žičke, biblioteka Žički putokazi, po blagoslovu Njegovog Preosveštenstva Episkopa žičkog gospodina  Hrizostoma i sa njegovim Pogovorom, pojavilo se delo Hilandarski tipik monaha Romana 1331. godine čiji je pisac visokoprečasni protođakon dr Pribislav Simić, redovni profesor Liturgike na Bogoslovskom fakultetu u Beogradu u penziji. Knjiga predstavlja njegovu dopunjenu doktorsku tezu odbranjenu pre skoro četrdeset godina na temu poznatog tipika monaha Romana, sabrata carske Lavre manastira Hilandara na Svetoj Gori. Profesor Simić je svoja istraživanja ovog značajnog Tipika utemeljio na rukopisima koje je pažljivo istraživao, isčitavao i upoređivao, naravno oslanjajući se na rezultate dosadašnjih istraživanja u nauci o bogosluženju i tipicima (V. Jagić, V. Mošin, Skabalanovič, Mansvetov, Sergejski, L. Mirković, Đ. Trifunović i drugi).
Prateći razvoj bogoslužbenog života i poretka u Crkvi od njenih početaka, autor ukazuje na najstarije bogoslužbene ustave ili tipike među koje spada Tipik Jerusalimske crkve ili Tipik manastira Svetog Save Osvećenog, zatim Tipik Velike Konstantinopoljske crkve – o njihovom međusobnom ukrštanju i uticajima. Kada je reč o bogoslužbenom ustavu Svete Gore, oba prethodna ustava su bila u upotrebi u manastirima Svete Gore, što se primećuje i u Romanovom tipiku iz 14. veka. Ovo je od posebnog značaja za Srpsku crkvu i njen bogoslužbeni poredak, jer je uticaj Svete Gore pa i Romanovog tipika bio prirodan i kao takav se podrazumevao.
Manastir Hilandar je posebno duhovno procvetao u 14. veku, i svakako nije slučajno da je monah Roman po zapovesti igumana Gevrasija izvršio prevod sa grčkog izvornika Tipik Lavre Svetog Atanasija Atonskog koji je bio u upotrebi. Autor ove studije posle iscrpnih naučnih referenci o autoru i vremenu nastanka Romanovog tipika, o rukopisima istog i njihovoj sudbini, donosi nam tekst Tipika (- delovi koji nedostaju dopunjeni su prepisom koji je poznat u nauci kao Dečanski tipik, koje je u svemu identičan sa originalom koje se danas čuva u Berlinu, Nemačka). Naš autor svestrano razmatra, primenjujući komparativnu metodu, sve moguće aspekte Romanovog tipika: odnos prema savremenom mesecoslovu, prema minejima – odnosno službama koje sadrže mineji u slovenskoj rukopisnoj tradiciji, zatim odnos Romanovog tipika prema prolozima – sinaksarima, zapravo čtenijama istih kao sastvanom delu posvednevnih bogosluženja. Ističe se da tipici, imajući u vidu gde su i kada nastajali, imaju različite mesecoslove. Romanov Tipik ima više u vidu svete čiji kult i poštovanje je bilo rašireno na području Srpske crkve i naroda. Sinaksari ili prolozi kao poučno čtivo (četi mineji) su edukativno-obrazovnog karaktera i obavezna duhovna lektira, posebno u monaškim sredinama.
Ono zbog čega je dragocen Romanov tipik danas za nas jeste u tome što on daje, a to naš pisac (profesor P. Simić) ističe, detaljna uputstva za sve vreste bogosluženja tokom Velikog posta, skoro su potpuno ista sa našom današnjom bogoslužbenom praksom. Monah Roman je upravo za pisanje ovog dela svog tipika koristio novi prevod Trioda koje je tih godina nastao na Svetoj Gori na slovenskom jeziku. Slede prevođenja našeg autora i sa Cvetnim triodom, kako u pogledu bogosluženja, tako i hrane, zatim bogoslužbenih detalja kao što je kađenje, čitanje iz Apostola i Jevanđelja sa tumačenjima Svetih Otaca.
Ukratko, delom Hilandarski tipik monaha Romana, dobili smo ne samo dragocenu studiju koja se odnosi na istoriju bogosluženja i bogoslužbeni život Srba u srednjem veku, već i odličan praktikum koji nam itekako danas pomaže da u našim svakodnevnim  bogoluženjima razrešimo mnoge nedoumice sa kojima se suočavamo. Ovo delo daje široke mogućnosti savremenim teolozima i sveštenicima kao liturzima da se upoznaju sa pravilima bogosluženja kod Srba u srednjem veku, kao i sa uticajima koje ovaj Tipik ima u savremnoj bogoslužbenoj praksi. Otuda je korisno da ovaj tipik imaju sveštenici i sve crkvene ustanove. Naravno, velika blagadoranost pripada profesoru Pribislavu Simiću što nam je na ovaj način podario svoje bogato istraživačko iskustvo iz, nimalo lake i jednostavne oblasti, razvoja bogosluženja, ne samo kod Srba, već kod svih pravosalvnih naroda. Takođe je dragocen Pogovor ovom delu koji je dao Preosvećeni episkop žički Hrizostom kao veliki revnitelj i istraživač bogoslužbenog života. Isto tako episkop Hrizostom je našao za shodno da ovo delo uvrsti u ediciju Žički putokazi i tako ga učini lako dostupnim na opštu polzu Crkvi našeg naroda Božijeg.
Protojerej-stavrofor Radomir V. Popović

HRIŠĆANSKO PREDANjE
Jaroslav Pelikan, Hrišćansko predanje tom II, Duh istočnog hrišćanstva (od 600. do 1700. godine) Službeni glasnik, Edicija Simvol, preveo sa engleskog Novak Bilić, prvo izdanje, 2010, str. 392.
Iz štampe je upravo izašao prevod na srpski jezik drugog toma iz petotomnog opusa Hrišćansko predanje, uticajnog teologa 20. veka Jaroslava Pelikana. Pelikan je u ovom tomu naglasio formiranje i razvoj vizantijskog, sirijskog i ruskog bogoslovlja, kao i ključne bogoslovske rasprave koje su obeležile ovaj period. U tom smislu autor odbacuje Harnakovu tezu o potrebi „kreativnosti uma“ (str. 39), već ga u ovom delu više zanima odnos između kontinuiteta i promene, nastao u istoriji razvoja bogoslovskog učenja, kao i u kolikoj meri su bogoslovi svojim zastupanjem predanja verno sledovali prvih pet vekova Crkve (str. 7).
Zasigurno je za nas sledbenike pravoslavne vere ovaj tom od velike važnosti. Ovde se opisuje detaljno formiranje vizantijskog bogoslovlja, uz detaljno iznošenje bogoslovskog opusa veličina poput sv. Maksima Ispovednika, sv. Fotija Carigradskog, Teodora Abukure, sv. Simeona Novog Bogoslova i sv. Grigorija Palame... Uporedo sa njihovim učenjima, Pelikan iznosi i bogoslovske stavove suprotstavljenih strana da bi do tančina pojasnio pravoslavno učenje koje je formirano u ovome periodu. Knjiga je konceptualno podeljena na nekoliko celina: 1) Autoritet otaca (str. 45–74), 2) Jedinstvo i podela u Hristu (str. 75–132), 3) Izobraženje nevidljivog (str.133–188), 4) Izazov Latinske crkve (str.189–242), 5) Odbrana Trojičnog monoteizma (str.243–300), i 6) Poslednji procvat vizantijskog pravoslavlja (str.341–348). Pored odlično izloženih hristoloških kontroverzi u drugom poglavlju ove knjige, kao i obrade ikonoboračkog spora u trećem poglavlju, pažnju zaslužuje detaljna obrada prirode sukoba između Rimske i Carigradske Crkve u petom poglavlju. U prva dva potpoglavlja ovog poglavlja obrađeni su politički uzroci, dok su u preostala dva obrađeni bogoslovski uzroci raskola. Potom, peto poglavlje nam ukazuje na izazove bogoslovlja vezane za borbu sa judaizmom i nadolazećim islamom, kao i na borbu sa ostacima helenizma u Vizantiji. Šesto poglavlje se bavi sa poslednjim poglavljem u razvoju bogoslovlja u Vizantiji, a to je isihazam, ali se bavi i sa razdobljem posle pada Vizantije, vezanim za definisanje pravoslavlja (ispovednim bogoslovljem) prilikom novih izazova vezanih za pojavu sholastike i reformacije na Zapadu.
Pelikan je ovo delo pisao uz brižljivu analizu svetootačke misli, koristeći isključivo izvore, time nam na pravi način iznevši razvoj bogoslovske misli u ovom periodu. Zatim autor u predgovoru navodi kao svoje pomagače pri sastavljanju i dvojicu znamenitih bogoslovskih veličina: o. Georgija Florovskog i o. Jovana Majendorfa (str. 9). Ne treba da čudi što je treća veličina, o. Aleksandar Šmeman, prilikom predstavljanja Pelikana (tada je on bio luteran) studentima Akademije Sv. Vladimira na kraju akademske 1975. godine (znači, godinu dana po izlasku ove knjige) rekao: „Najteža stvar mi je da objasnim zašto Pelikan još uvek nije pravoslavan“. Ipak, 25. maja 1998. Jaroslav Pelikan je primio Pravoslavlje baš u kapeli Akademije Sv. Vladimira.
Ova knjiga, pored toga što će biti nezaobilazno štivo svakog ozbiljnijeg bogoslova, namenjena je i svakom ozbiljnijem intelektualcu kojega zanima duh pravoslavne vere. Toplo preporučujemo!
Slaviša Kostić


© Православље, Сва права задржана. Адреса овог текста на интернету је http://pravoslavlje.spc.rs/broj/1053/tekst/svet-knjige/