www.pravoslavlje.rs


Pravoslavna srpska bogoslovija u Prizrenu (1871–1890)

O sudbini jedne bogoslovije

Biljana Cincar Kostić

O novoj knjizi mr Aleksandre Marković Novakov

U  Pedagoškom muzeju tokom aprila ove godine predstavljena je knjiga Pravoslavna srpska bogoslovija u Prizrenu (1871–1890), autorke Mr Aleksandre Marković Novakov, koja je stručni saradnik Leksikografskog odeljenja Matice srpske u Novom Sadu. Te večeri, u galerijskom prostoru Muzeja tražila se stolica više, dok su tekle potresne i tople reči vezane za sudbinu ove Bogoslovije, koja se posle najdužeg „izbeglištva“ u njenoj istoriji (godine 1999. Bogoslovija je izmeštena u Niš), delimično vratila u Prizren, sa nekolicinom mladića-bogoslova i profesora tek septembra 2011. g. i tako obnovila rad pod gotovo nemogućim uslovima u svom rodnom gradu.
Nakon uvodnog muzičkog dela sastavljenog od dve numere kosovsko-metohijskog ženskog pojanja u izvođenju muzičke grupe „Vrbica“ gostima se najpre obratio direktor Pedagoškog muzeja Nemanja Antonović. Potom je u svojstvu domaćina večeri, kustos Pedagoškog muzeja, Branislava Jordanović, pozdravila publiku i najavila govornike.
O knjizi je govorio doc. dr Miloš Ković smeštajući je u okvire istoriografije. Naglasivši da većina autora radova na ovu temu nije uspevala da prikaže kontekst istorijskog trenutka, istakao je da Aleksandra Novakov, kroz marljiv rad na direktnoj, arhivskoj građi, donela niz novih saznanja o detaljima osnivanja pravoslavne srpske bogoslovije u Prizrenu osamdesetih godina XIX veka. Napomenuo je da je to doba u turskoj carevini bilo obeleženo Tanzimatskim reformama, koje su doprinele da dođe do osnivanja jedne ovakve nacionalne škole. Ković je takođe podsetio da se na čelu čitavog ovog projekta našla Crkva, koja ima iskustvo sa opstajanjem u teškim istorijskim trenucima, i još jednom podvukao važnost lične inicijative kao što je to bila Sime Andrejevića Igumanova.
Konstatujući da je u svom istorijskom trajanju Prizrenska bogoslovija već preživljavala u okolnostima sličnim ovim danas, dr Radomir J. Popović, je kao važnu karakteristiku knjige Aleksandre Marković Novakov naveo – dobru istraženost, i uspešnu rekonstrukciju istorije o kojoj danas imamo tako malo izvornih podataka. Pozdravio je neposrednost iznošenja naučnih dostignuća kroz autorkin narativni stil pisanja i njeno vešto baratanje obiljem podataka. Prošavši kroz nekoliko faza prosvetno-pedagoških prilika u Srbiji XIX veka, napomenuo je da je 70-ih godina tog stoleća odlukom Vlade doneto niz sistemskih zakona o prosveti, koji su doveli do implikacija i na školstvo u Staroj Srbiji, koje je u tom momentu bilo u rudimentarnom stanju.
Popović je podvukao vaspitno-obrazovni i političko-propagandni značaj Prizrenske bogoslovije. Uz podsećanje na sve važnije ličnosti koje su učestvovale u njenom osnivanju posebno je istakao ličnost ruskog konzula Ivana Stepanoviča Jastrebova.
Kako je na samom početku reč ustupio ostalim govornicima, Episkop hvostanski Atanasije Rakita obratio se publici na kraju. Prenevši pozdrave od Vladike raško-prizrenskog Teodosija, konstatovao je da je od prošle jeseni dolaskom bogoslova i njihovih predavača (njih petnaestoro) u Prizren, broj Srba udvostručen. Kao nekadašnji predavač Prizrenske bogoslovije rekao je da je ona bila sabirno sočivo Srba sa svih strana, koje je kroz čitavu svoju istoriju bilo stožer srpskog duhovnog života u tom gradu. „Mi pravoslavni znamo“, rekao je, „da je bez obzira na sve, najbitniji odnos duše i tela; pri čemu je telo država – koja je u ovom slučaju izdrobljena i pod okupacijom, ali da je njena duša –kroz Crkvu još uvek živa i da je ona ta koja održava vezu među njenim delovima. Upravo tu ulogu i danas ima bogoslovija u Prizrenu.“
Na kraju večeri, autorka je pozdravila sve prisutne, i zahvalila se svima koji su pomogli nastajanje njene knjige. Posebno se obratila prisutnim Prizrencima, i još jednom podvukla njihovu emotivnu vezu sa Bogoslovijom, koja je ista kao i ondašnjih žitelja Prizrena u svojih 850 kuća u Potkaljaji, Papačaršiji, Potokmali i Panteliji.
Čitavu priču o Prizrenskoj bogosloviji upotpunio je ambijent u kojem se odvijala – u okruženju izložbe pod nazivom: „Srpske škole u osmanskom carstvu – Carigrad i Solun“, autorke mr Maje Nikolove.


© Православље, Сва права задржана. Адреса овог текста на интернету је http://pravoslavlje.spc.rs/broj/1084/tekst/o-sudbini-jedne-bogoslovije/