Vaspitavanje u Svetoj Crkvi

U intervalu od 11–15. novembra 2005. god. studenti četvrte godine Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta Univerziteta u Beogradu su zalaganjem, trudom i blagoslovom svog profesora, protojereja dr Dragomira Sanda, proveli studijsko putovanje u Hrvatskoj, u okviru predmeta Pedagogika sa metodikom nastave, čiji je profesor gorepomenuti prota Dragomir. Zajedno sa njim, studentima je učinjena posebna radost da sa njima pođe i asistent iz predmeta Liturgika, g. Srboljub Ubiparipović.

Kao svoje prvo odredište, studenti su imali grad Zagreb i tamošnju srpsku pravoslavnu Crkvenu opštinu. U ranim jutarnjim časovima su dočekani od strane prote Marinka Juretića i prote Milenka Popovića, arhijerejskog namesnika zagrebačkog. Obojica su govorili o životu Srpske pravoslavne crkve na tim prostorima. Studentima je pokazan nekadašnji kompleks koji je Crkva posedovala, a od kojeg danas ima oko 80%. Posebno zadovoljstvo studentima je priređeno obilaženjem biblioteke i muzeja. Muzej poseduje plaštanicu iz 1530. godine, koja je pokrivala grob Sv. Save u manastiru Mileševi, pre nego što mu je telo spaljeno. Sem toga, muzej izobiluje mnoštvom ruskih ikona iz 17-og i 18-og veka, štampanom privilegijom carice Marije Terezije, grobom Hristovim iz 1750. godine (ovaj grob se nalazio u Varaždinskoj crkvi). Sam grad Varaždin je bio glavni grad Hrvatske u Austro-ugarsko vreme. Tada je brojao više stanovnika srpske nacionalnosti nego Zagreb. Sada je situacija drugačija. Po rečima prote Milenka, Zagreb ima 19.000 Srba, što je svega 12% od onog broja, koliko su Srbi činili pre rata. No, i pored smutnji vremena, reklo bi se oštrice zuba vremena, liturgijski i uopšte život Srpske pravoslavne crkve je na zavidnom nivou. Tim pre što je ove godine otvorena Prva pravoslavna gimnazija. Ona je novi Sion ovom gradu. Po rečima direktora i profesora ove škole, o. Milana Topića, predsednik vlade Hrvatske je u nedavnom gostovanju, koje je upriličio delegatima članica zemalja EU, upravo kao prvo pokazao ovu ustanovu. O. Milan je dodao da je i ranije bilo pokušaja da se otvore ovakve škole, recimo u Australiji, ali bezuspešno. Gimnazija u Zagrebu funkcioniše po uzoru na ruske pravoslavne gimnazije (Moskva ima 180 takvih). Doduše, nastavni plan i program je morao da bude ukalupljen u državni, te Crkva sebe ugrađuje kao specifičnost ove škole sa oko 35% ukupnog nastavnog plana. Najvažnije, nastava se izvodi na srpskom jeziku, tu je i veronauka, učenje crkvenoslovenskog jezika, crkvenog pevanja i hor, kao i dodatni časovi engleskog jezika itd. Školovanje je besplatno. Svoju posetu Crkvenoj opštini studenti su završili molitvenim sabranjem i učešćem na jutarnjem bogosluženju u sabornom hramu Svetog Preobraženja u Zagrebu. Na kraju, uz ukazano gostoprimstvo, sveštenstvo je uputilo na potrebu za većim brojem sveštenoslužitelja i drugih u službi Crkve na tom, ni po čemu lakom podneblju. Posebno ne za život i misiju Crkve.

Nakon izvesnog vremena i pređenog puta, studenti su se poklonili svetinji manastira Gomirja. Manastir je u gornjokarlovačkoj eparhiji. To je najzapadniji manastir Srpske pravoslavne crkve, o kome svedoči spomen iz 1697. god. Iz reči igumana manastira, o. Mihaila, saznajemo da manastir nije ktitorska crkva, već ona koju je sazidao narod predvođen šestoricom monaha. Njih je austro-ugarski general Ivan Lenković doveo iz Turskih strana. Tako su na prostorima sela Gomirja, Moravice i Vrbovskog svi zajedno započeli svoju krsno-vaskrsnu tradiciju.

Istog dana studenti su doputovali u manastir Krku. Sutradan, u nedelju, Njegovo Preosveštenstvo Episkop dalmatinski g. Fotije je služio svetu arhijerejsku Liturgiju i rukopoložio đakona Vladu Blagojevića, apsolventa Bogoslovskog fakulteta u Beogradu, u čin prezvitera. Vladika Fotije je u svojoj nadahnutoj besedi posebno naglasio krst i stradanje kao temelj Pravoslavlja. Govorio je o sveukupnom stradanju, kako naroda u tom kraju, tako i po celom svetu. Pozivajući se na mnoštvo sv. Otaca, vladika je dodao, da tamo gde je Duh Sveti, tamo je i stradanje. Perspektiva stradalništva i žrtvenog svedočenja je jedino opredeljenje koje jedan sveštenoslužitelj treba da ima, dodao je vladika. Svoju besedu Preosvećeni je zaključio jevanđeoskim rečima o tome da naša vera ne bude samo na ustima i u mrtvom slovu zakona, već u srcu i delima.

Naredna dva dana su bila posvećena studentima. Upoznavajući se sa praktičnom primenom bogoslovlja, oni su imali blagoslov vladike Fotija da održe nastavu u bogosloviji Sv. Tri Jerarha u Krki. Bilo bi oskudno da se kaže da je to bila samo jedinstvena prilika da studenti, kao i đaci, imaju jedno takvo iskustvo. Štaviše, otkrila se nova tajna Crkve, tajna vaspitavanja u njoj. Poučavanje i vaspitavanje u Crkvi leži u njenom temelju. To otvoreno i jasno objašnjava profesor Sando, rekavši da je katihetika, a samim tim i pedagogika sa metodikom, upravo ta koja prožima sve druge, kako bogoslovske, tako i nebogoslovske predmete. Studenti su se u to nesumnjivo uverili. Primenivši u svom životu reči zapovesti Gospodnje da nauče sve narode krsteći ih u ime Oca i Sina i Svetoga Duha, mladi bogoslovi su iskoristili priliku da svoj dosadašnji bogoslovski opit prenesu dostojno i mlađim generacijama. Time su se udostojili još jednog načina života u Crkvi, a pre svega udostojili su se da na možda neočekivan, za tu vrstu specijalizovan način, sebe najbolje izraze u Crkvi i kao Crkva. Kroz plejadu predmeta koje su predavali pokazali su, pre svega, da u godinama i vremenu u kome se nalaze, svoju veru slobodno i što je važnije, odgovorno svedoče. Bogoslovlje zapravo i jeste odgovornost pred Bogom i ljudima. To je odgovornost pred Slovom Božjim, koje se da učiti, izučavati i predavati. Shvativši taj priziv, studenti su pokazali siguran temelj budućeg i nadasve vaskrsnog života za bogoslovsko obrazovanje u krilu svoje Crkve. Time su izrazili i blagodarnost na žrtvi svog profesora, asistenta, dekana i drugih profesora Fakulteta na organizaciji ovog putovanja. Takođe, vladika Fotije, kao rektor, sa ostalim profesorima Bogoslovije, to isto je potvrdio. Konačno, stado Hristovo, đaci ove bogoslovske škole i jedinstvenog duhovno-kulturnog epicentra ovoga prostora, shvatili su svoje mesto u Crkvi suštinski i svim srcem. Tokom ova dva dana, u popodnevnim časovima, studenti su obišli man. Krupu (zadužbinu kralja Milutina) i manastir Dragović (prvobitno sagrađen 1395.), čiji se ostaci i danas vide u veštačkom akumulacionom jezeru, nedaleko od mesta gde se nalazi današnji manastir. Ovaj manastir je na putu za Split. Stiglo se i do ovog drevnog grada. Njegova lepota se, sigurno je, da rekonstruisati kao nepresušni izvor naše državne i crkvene istorije.

U drevnoj Liturgiji sv. ap. Jakova, u anafori, sveštenik izgovara: „Gore imajmo um i srca“. Zaista, samo tako možemo da postanemo sinovi Božji. U kontekstu naše teme to se i te kako pokazalo centralnim i prevashodnim. Vaspitavanje-svedočenje-stradanje, tri stvarnosti u jednoj - Crkva. Bez obzira od koje se krenulo, nijedna ne sme da se izostavi. Ako jedna nedostaje, druge dve nemaju važnost.

Verujemo da će svrha ovog putovanja i buduće generacije studenata pozivati na slobodu. I to na slobodu sa odgovornošću.  

Nikola V. Balović