www.pravoslavlje.rs


Monografija o Svetitelju

Sveti Sava – princ i prosvetitelj



Ni po svojoj smrti Sveti Sava ne zaboravlja svoj verni narod, koji mu se obraća kao duhovnom ocu, u potrebama i nevoljama svog života, i pritiče mu, moleći ga za pomoć.“


Ovim rečima Njegova Svetost Patrijarh srpski Pavle objašnjava zašto prvi srpski arhiepiskop i danas svojim delom i blagoslovom okuplja verni narod oko dela dostojnih njegovog truda i vere. „Sveti Sava - princ i prosvetitelj“ naslov je monografije koja je uoči praznika Hristovog rođenja i Savindana objavljena u Srbiji, Crnoj Gori i Republici Srpskoj. To je zajedničko izdanje Izdavačke ustanove Mitropolije crnogorsko-primorske Svetigora i Večernjih novosti, koje na više od 150 strana velikog formata, u tiražu od čak osamdeset hiljada primeraka, uz žitije svetitelja, donosi desetine molitvi, istorijskih tekstova, pesama i predanja o ocu srpske crkve.
KNjIGA KOJA PROSLAVLjASVETITELjA
Reč je o delu koje je istinski događaj i praznik za našu Crkvu, ali i ukupnu kulturu Srba. „Prvi put je na srpskom jeziku objavljena ilustrovana enciklopedija o Svetom Savi, prvi put je ovakva knjiga štampana u tako velikom tiražu, prvi put jedna crkvena knjiga izlazi pred čitaoce na kioske, da bude svima dostupna i postane nastolna knjiga mnogih srpskih porodica u otadžbini i rasejanju. Zato je ovo jedinstveni crkveno-kulturni, ali i misionarski poduhvat, bez presedana u savremenoj istoriji kulture i crkve našeg naroda“ rekao je predstavljajući monografiju u beogradskom Sava centru Matej Arsenijević. Direktor Večernjih novosti Manojlo Vukotić otkrio je je da je i pre objavljivanja za knjigu postojalo veliko interesovanje, razumljivo - jer je reč o knjizi o najznačajnijem meću Srbima. Akademik Matija Bećković podsetio je da u svojoj istoriji nismo imali nijednu ličnost „tako široko zasnovanu i svestranu, u kojoj je svo naše razumevanje hrišćanstva i kroz koju se mi uopšte i ubrajamo u hrišćane, koja prelazi granice jednog naroda i jedne države.“
Enciklopedijska monografija „Sveti Sava - princ i prosvetitelj“ pripremana je i objavljena sa blagoslovom Patrijarha srpskog Pavla, koji u uvodnoj reči pod naslovom Svetosavski putokaz podseća na značaj proslavljanja Svetih u Crkvi pravoslavnoj, ali i na molitveno i molbeno obraćanje Srba Svetome Savi „osobito izraženo u doba turskog ropstva, kada cela nacija nalazi u njemu snagu jedinstva i moći da sve izdrži i opstane kao narod, narod Jevanđelski, Božiji.“ Episkop Atanasije (Jevtić) objašnjava značaj prosetiteljkog dela svetitelja, podsećajući da su njegovi prvi pesnici i životopisci, Domentijan i Teodosije, Svetog Savu nazvali upravo Prosvetiteljem i Učiteljem, koji je svoje ljude prosvetio - on sam naučen i napojen na svetogorskim, sinajskim, jerusalimskim i carigradskim, istočnim teološkim i duhovnim izvorima.

DELO VREDNO HVALE
Izuzetnim trudom uređivačkog odbora i autora tekstova da prikupe, objedine i ilustracijama obogate monografiju, pred čitaocima je delo kakvog u srpskom izdavaštvu do danas nije bilo, knjiga koja je spojila duhovni sadržaj i vrhunski savremeni dizajn. Nalik na najprestižnija svetska izdanja o izuzetnim istorijskim ili umetničkim ličnostima „Sveti Sava - princ i prosetitelj“ obiluje likovnim ukrasima i fotografijama najlepših srpskih ikona i fresaka, počev od Svetorodne loze Nemaljića do hilandarske Trojeručice. Tu su i slike manastira, starih tvrđava i gradova, savremenih hramova, rodoslovi, mape, kao i dela najpoznatijih srpskih slikara inspirisana ličnostima i događajima nemanjićkog doba. Sakupljena u jednu knjigu, ona najozbiljnije svedoče o srpskoj duhovnoj aristokratiji, čuvanju zaveta i nepokolebljive upornosti u ispovedanju pravoslavne vere. I zato je ovo delo vredno koliko i važno: jer nas vraća nama samima i podseća na naš - svetosavski put.
„Kao što su mudraci sa Istoka doneli tamjan, livan i smirnu, tako i mi objavljujemo ovu knjigu za praznik Predvečnoga Boga Djeteta, rođenog od Duha Svetoga i Presvete Djeve, knjigu o Svetom Savi - onom ravnoapostolnom svetitelju koji je najdivniji prinos ovog naroda Novorođenom Bogomladencu. Nemamo šta drugo i šta lepše da mu prinesemo, nego onoga koji je samoga sebe i sav svoj život prineo Hristu Bogu na dar. Ova knjiga je ono što je i Sveti Sava - naš prinos poput prinosa mudraca sa Istoka Novorođenom Bogomladencu,“ rekao je o monografiji Arhiepiskop cetinjski i Mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije.
Kako je Sveti Sava jedna od najistaknutijih ličnosti srednjovekovne istočne Evrope, izdavači su najavili mogućnost prevoda knjige „Sveti Sava - princ i prosvetitelj“ na jezike pravoslavnih naroda koji poštuju hrišćanskog svetitelja i istinskog aristokratu.   

Sanja Lubardić

 

VIŠESLOJNA ISTORIJA
EPISKOPIJA ZAHUMSKO-HERCEGOVAČKA

Svet knjige,
Beograd, 2006

Kada je 1219. Srpska Crkva prvi put kao autokefalna Arhiepiskopija samostalno organizovana i zaživela, tada je kao treća u diptisima Srpske Crkve, od Svetoga Save, arhiepiskopa svih srpskih i primorskih zemalja, osnovana Humska episkopija (kasnije kao mitropolija, zvana još Zahumska, Hercegovačka, Trebinjska i Hercegovačko-zahumska). Isto kao i naziv, tako se menjalo i njeno sedište. Prvo je osnovano u manastiru Svete Bogorodice u Stonu na Pelješcu, a posle se, uvek nevoljno, premeštalo u manastire Svetog Petra i Pavla u Trebinjskom Polju i Bijelom Polju, Tvrdošu, Dužima, Herceg Novom, Blagaju, Mostaru i sada ponovo u manastiru Tvrdoš kod Trebinja.
Istorija Episkopije Zahumsko-hercegovačke ispunjena je čudesnim događajima, kao što je uostalom burna i istorija njenog naroda, piše u uvodnom slovu knjige Episkopija Zahumsko-hercegovačka episkop Grigorije.
Štampanjem knjige-zbornika o Zahumsko-hercegovačkoj episkopiji od osnivanja do najnovijeg vremena, beogradski izdavač Svet knjige je na najlepši način završio 2006. godinu. Zbornik je brižljivo sastavljen od tematskih celina koje se slivaju u skladan i raskošan istorijski mozaik.

Pored ukazivanja na duhovni, kulturni i nacionalni rad Episkopije, tekstovi cenjenih naučnika rečito i uverljivo svedoče o neraskidivoj povezanosti i neodvojivoj sudbivi srpskog naroda i njegove Crkve, kao o i ulozi Crkve u stvaranju i održavanju duhovne kulture i istorijskog nasleđa u Hercegovini kroz vreme i vekove. Crkva u Hercegovini predstavljena je kao nacionalna ustanova koja je imala nezaobilaznu ulogu u uspostavljanju, razvijanju i održavanju istorijske svesti u srpskom narodu.
Osim predgovora Miloša Blagojevića, zbornik predstavljaju tekstovi Vladimira Ćorovića (Značaj humske eparhije); Siniše Mišića (Humska zemlja, naziv i aupe); Marije Janković (Vlastelšvstvo humske episkogode); Mihaila Dinića (Gradšce Hergovine polovinom DžV veka) i Đoka Slijepčevića (Humsko-hercegovačka eparhija i episkopi (mitropoliti) od 1219. do kraja DžIDž veka). Posebno poglavlje sačinjava aktuelni šematizam Eparhije za 2006. godinu, s popisom i kratkim istorijatom svih hramova i sveštenika koji ih opslužuju.

Mišo Završanin


U ZLATNIM
BOJAMA VIZANTIJE

BOJE VIZANTIJE,
Jelena Protić Petronijević,
Crkva Lazarica,
Kruševac 2006.

U negovanoj stilskoj pročišćenosti, lirski subjekt Jelene Protić Petronijević i u ovoj, petoj knjizi poezije nastavlja svojevrsnu senzibilnost u intelektualnom i hermetičkom tkanju, sa emotivnim napuklinama, što će ovom lirskom pismu davati nove oblike.
Ako bi trebalo pocepati jezgro ovih unutarnjih poetskih energenata, po spoljašnosti to su mozaički rađeni kamenčići, red po red, kao reč koja je stih, reč po reč, koje u veštim tangentama lesketaju dok ne dođu u konačnu materijalizaciju kompozicije. Po unutrašnjosti, to je slap koji u hristoljubivom izlivu traži ideju spasa, prožimajući u sebi neprestano veru, ljubavi nadu.
Međutim, do tog osećanja ne dolazi se samo kroz individualni čin uznesenja verom i traženje božanskog, već i kroz svoje društveno biće koje je, ovog puta, istorizovano vezujući se za svoj narod. Ova druga inspiracija bila je očigledno u ovoj zbirci zvezda vodilja ili, bolje reći, "domaći zadatak". Pesnikinja je, međutim, tu temu proširila i obogatila izazovom koji će u zbirci dobiti primat. Primat da sav taj korpus unutarnje inspiracije paralelno izlije u ideju boje, kao neposrednog otelotvorenja, u boju Vizantije. I da njen mitski ukus, čulni eho, neugasivi religijski simbol i zlatasti oreol potraži u izgubljenoj sadašnjosti. Tako će jedna pesnička ideja tražiti sebe, svoju materijalizaciju, u vremenu koje ne postoji, u istoriji koje više nema. Međutim, duhovna istorija se ne može ugasiti, i tu svetlost, tu pozlatu, Jelena Protić Petronijević je pokušala da pronađe u motivima susedne Grčke. Motivima u čijim je poslednjim titrajima pokušala da nađe ideju boja Vizantije. Iako je pesnikinja imala taj žar pred tim svetim toponimima, nije bila ni svesna da se, osim duhovnih svetlucanja, ta prepoznativost Vizantije gubila u svojoj prošlosti, tako da se poneke pesme doživljavaju kao motivi jednog novog, savremenog doživljavanja.
Međutim, postoji nešto što predstavlja neprestani trud ove zbirke. Doživljavajući "grčke" motive kao svoje, jer ih je nalazila u njihovom pravoslavnom značenju, Jelena Protić Petronijević je svoj "srpski" doživljaj izjednačavala preko vizantijskog, odnosno pravoslavnog, čime je objedinila dva pravoslavna naroda kroz iste moralne vrednosti i isti vizantijski civilizacijski koren.
Knjiga je objavljena paralelno na grčkom uz srpski (prevod Dunje Antonić), što daje draž njenoj unutarnjoj ideji i opravdava utisak homogenosti.
O zajedničkoj nestaloj Vizantiji, koja nije nestala ako ume da se otkrije. 

Ljubiša Đidić


© Православље, Сва права задржана. Адреса овог текста на интернету је http://pravoslavlje.spc.rs/broj/957/tekst/sveti-sava-princ-i-prosvetitelj/