www.pravoslavlje.rs


Crkva svetog Jovana Vladimira u Beogradu

Jovana Lazić

Crkva Svetog Jovana Vladimira nalazi se na Voždovcu. Do njene izgradnje, vernici ovog dela grada su bili upućeni na crkvu Svetog Jovana Krstitelja na Centralnom groblju. Međutim, usled širenja Voždovca i izgradnje naselja Braće Jerković, a kasnije Medaković i Medaković II, javila se potreba za podizanjem velikog hrama, s obzirom na to da crkva na Centralnom groblju po svom položaju i veličini nije mogla da zadovolji potrebe stanovnika novoizgrađenih naselja.



Sveštenstvo crkve Svetog Jovana Krstitelja, na čelu sa starešinom hrama jerejom Jovanom Blagojevićem, u relativno kratkom vremenskom periodu uspelo je da realizuje ovu ideju.
Tokom 1994. godine izrađena je projektna i tehnička dokumentacija za izgradnju  hrama koji će, odlukom Njegove Svetosti Patrijarha srpskog  Pavla, biti posvećen svetom velikomučeniku Jovanu Vladimiru, prvom kralju Srpskom, a ujedno biti i „spomen-hram svim Srbima izginulim na putu pravde Božje od našeg prapočetka do danas“. Inače, ovo je drugi hram u Beogradu za čiju je izgradnju dobijena dozvola od Drugog svetskog rata. Osvećen je 31. maja 1998. godine.
Kult svetog Jovana Vladimira, kao jedne izuzetno važne crkveno-istorijske ličnosti kod Srba, nije u dovoljnoj meri razvijen, verovatno zbog toga što su njegove mošti ostale van Srbije. Naime, nakon što ga je bugarski car Jovan Vladislav na prevaru namamio u Prespu, pogubio i sahranio u tamošnjoj crkvi, na njegovom grobu su počela da se događaju čuda koja su opisana u Letopisu i Žitiju. Kasnije je kraljevo telo preneseno u Krajinu na Skadarskom jezeru u crkvu Prečiste Bogorodice Krajinske, da bi 1215. godine mošti pod nerazjašnjenim okolnostima bile odnešene u Drač i svetitelj proglašen zaštitnikom Drača. Nakon izvesnog vremena, mošti se ponovo izmeštaju 1381. godine u manastir Svetog Jovana kod Elbasana koji je po predanju sam kralj Vladimir sagradio u čast Presvete Bogorodice gde se i danas nalaze. Ovaj događaj prenosa moštiju je na staroslovenskom, grčkom i latinskom jeziku opisan na natpisima koji su postavljeni  na ovoj crkvi, u kojima se svetitelj prvi put naziva Jovan Vladimir - verovatno zbog sličnosti pogubljenja svetog Kralja sa Svetim Jovanom Krstiteljem. Tako se kult dukljanskog svetitelja širio izvan Duklje: u Albaniji, Makedoniji, Bugarskoj i dalje. Služba svetom Kralju nastala je tek u kasnijem periodu na osnovu sačuvanog predanja, kada je 1861. godine uvrštena u  „Srbljak“. U službi se kaže još da je „mirotočac slovenski i albanski štit, da je izrastao od Slovena i od srpskog roda“.


Patrijarhova beseda

Njegova Svetost Patrijarh srpski  Pavle je na osvećenju Krsta 18. decembra 1994. godine, između ostalog rekao: „Braćo i sestre, osvetili smo Časni Krst na ovom mestu gde će se graditi hram posvećen svetom  Jovanu Vladimiru koji je postradao za pravdu i istinu... Pred istinom Božjom i pred Bogom Svevidećim i pred Njegovom pravdom stojimo svi, i uvek da nam bude važnije to šta će i kako Bog oceniti naša dela, i ne samo naša dela nego i naše reči. Jer je Gospod Isus Hristos rekao da će svaki čovek za svaku reč dati odgovor. Naš je narod kroz vekove na tome putu Božjem ne jedanput dolazio do strašnih opasnosti - biti il’ ne biti, ali se sa tom verom održao do dana današnjeg... Ovaj hram koji treba da se podigne uz pomoć Božju i Njegovim blagoslovom, a trudom svih nas, da nam bude škola u kojoj ćemo se učiti nauci Božjoj, da nam ta nauka bude hrana za duše naše. Uvek imati u vidu da čovek jeste telo, ali ne samo telo nego i duša, a da je duša domaćin, a telo stan u kome duša stanuje. Neka Bog bude na pomoći da ovo sveto delo, koje smo započeli sa Božjim blagoslovom, dovršimo u slavu i čast svetog Jovana Vladimira kome je slava i hvala svagda i u sve vekove vekova. Amin“.
Arhitektura hrama
Hram je projektovala arhitekta Ljubica Bošnjak u srpsko-vizantijskom stilu. Pridržavajući se crkvenih pravila u graditeljstvu, projektovala je originalan hram, ne kopirajući nijedan koji je do sada izveden. Hram je projektovan kao trikonhos sa velikim centralnim kubetom i dva zvonika. Ovo rešenje je uzeto da bi se postavljanjem zvonika sa strane oslobađao pogled ka centralnom kubetu (kao najvažnijem delu građevine) i zbog nesmetanog prostiranja zvuka zvona na sve strane. Osim toga, tri kubeta na hramu imaju simvoliku Svete Trojice. Uz poštovanje svih principa dato je potpuno novo konstrukcijsko rešenje, bez stubova u unutrašnjosti hrama, sa centralnim kubetom koje se preko sistema konzola oslanja na pilastre. Konstrukcijski i funkcionalni sklop hrama, kao i njegove proporcije i upotrebljeni materijal obezbeđuju dobru prostornu akustiku.


Ikonostas i Živopis

Ikonostas u hramu, postavljen 2002. godine, izrađen je u duborezačkoj radionici Dragana Petrovića iz Beograda. Rađen je po uzoru na ikonostas hrama Svetog Andreja Prvozvanog u grčkom gradu Patriju. Veliko Raspeće je uraćeno po ugledu na dečansko, a Carske dveri po ugledu na hilandarske, iz hrama Svetog Vasilija. Arhitektonski projekat je izradio arhitekta Ivan Rackov, a duborezačke crteže za ikonostas i ikone na ikonostasu Slobodan Kajtez, profesor na akademiji likovnih umetnosti. Pozlatarski radovi na ikonistasu delo su Biljane Dimitrijević i Draginje Lazarević. U postavci ikona u prvom redu ikonostasa ne nalazimo odstupanja od uobičajenog predstavljanja, dok su u drugom delu ikonostasa postavljeni sveti proroci i srpski svetitelji.


Posebno lep živopis, koji je nedavno završen, stavlja hram Svetog Jovana Vladimira u ravan najlepših beogradskih crkava. Slikari Aleksandar Živanović, Darko Milojević, Miloš Rončević i Petar Vujović su oslikavali crkvu u periodu od aprila 2003. do marta 2006. godine u saradnji sa dr Draganom Vojvodićem, vizantologom, profesorom Filosofskog fakulteta na katedri za istoriju umetnosti. Ova ekipa umetnika je nedavno živopisom ukrasila i crkvu Svetog Jovana Krstitelja na Centralnom groblju. Kompozicije „Loza svetih Srba“ i  „Nebeska Srbija“, koja se nalazi u priprati hrama Svetog Jovana Vladimira, sa desne strane, pobudile su posebno interesovanje, s obzirom na to da na ovim kompozicijama nalazimo značajne ličnosti iz srpske istorije, među kojima se nalaze i naši savremenici.

Tako među arhijerejima „Nebeske Srbije“ možemo videti i  o. Justina Popovića, Nikodima Milaša, Petra Petrovića Negoša, Patrijarha Germana, dok su kao znameniti Srbi oslikani Vuk Stefanović Karadžić, Kralj Petar Karađorđević, Stevan Stojanović Mokranjac, Miloš Obilić, Nikola Tesla, Vožd Karađorđe, Desanka Maksimović i tragično preminula tokom NATO-bombardovanja devojčica Milica Rakić.
Sveštenstvo hrama, na čelu sa starešinom o. Draganom Šovljanskim, u okviru misionarske delatnosti hrama vodi tribine u cilju verskog obrazovanja odraslih. Čeka se dovršenje parohijskog doma u porti crkve, koji je takođe projektovala Ljubica Bošnjak, u kome bi se, kao što je planirano, pokrenule razne misionarske aktivnosti.     


© Православље, Сва права задржана. Адреса овог текста на интернету је http://pravoslavlje.spc.rs/broj/964/tekst/crkva-svetog-jovana-vladimira-u-beogradu/