www.pravoslavlje.rs


Istorija Beogradske mitropolije (drugi deo)

Mitropolija u doba Nemanjića

protojerej mr Aleksandar D. Sredojević

Srpski kralj Uroš je 1268. godine prodro duboko u Mačvansku banovinu, oblast u graničnom pojasu Ugarske, koja je služila kao odbrana ali i baza za osvajanje tuđih zemalja. Kako je Mačva pripadala hercegu Beli, sinu Rostislavljevom, on je u napadnutu oblast poslao jaku vojsku sa požunskim županom Stefanom.



Kralj Uroš I je bio potučen i sa brojnom vlastelom zarobljen. Prilikom sklapanja mira, srpski kralj je za otkup Ugrima dao zlatan krst ukrašen biserom i dragim kamenjem, i sigurno obećanje da će još za života podeliti kraljevstvo sa starijim sinom Dragutinom, novim ugarskim zetom. Kada je preminuo ugarski kralj Bela IV i njegov sin Stefan V (1270-1272), kraljica Jelisaveta je počela da nagovara svoga zeta Stefana Dragutina da ustane na svoga oca Uroša I i preotme mu presto. Tako je mladi kralj Dragutin, pomognut ugarskim i kumanskim četama, ustao sa vojskom i zatražio od oca polovinu države koja mu je bila obećana, pa kako nije dobio ono što je tražio, došlo je do krvavog boja u kome je sin odneo pobedu nad svojim roditeljem, zbog koje će se celog života kajati.

Bratska sloga

Stariji sin Uroša I i Jelene Anžujske, kralj Dragutin uspešno je vladao Srbijom sve do 1282. godine kada je kod grada Jelača pao sa konja i slomio nogu, što je shvatio kao kaznu Božiju za zlo koje je naneo ocu zbacivši ga sa prestola. Zato na saboru u Deževi ustupio, po sporazumu sa vlastelom, presto mlađem bratu Milutinu, a sebi je, sa kraljevskom titulom koju je zadržao, ostavio severozapadne oblasti Srbije. Od Ugara je 1284. godine dobio Beograd i Mačvu sa severoistočnim Sremom, a u severnoj Bosni Usoru i Soli, i tim krajevima je vladao kao „sremski kralj“ sve do svoje smrti.
Udruženim vojskama kraljevi Milutin i Dragutin preuzeli su na jugu od Vizantije više gradova, a u Skoplje su preneli sedište države. Na severu su zauzeli Braničevo i Vidin, prestonicu vidinskog kneza Šišmana, koji je oko 1290. godine harao Srbijom i opljačkao Žiču. Ovim proširenjem Srbije, pored postojećih eparhija (Zahumska, Zetska, Hvostanska, Budimljanska, Dabarska, Moravička, Toplička, Raška, Prizrenska) oformljene su i nove: Lipljanska (Gračanička), Končulska, Limska, Skopska, Braničevska, Beogradska i Mačvanska. Smatra se da je sedište Mačvanske eparhije bio Debrc, prestonica kralja Dragutina, ili možda neki manastir u njegovoj blizini.
Posle osvajanja Kučeva i Braničeva, sa postojećim posedima u severoistočnoj Bosni i severnoj Srbiji, zemlje kralja Dragutina postale su „krupna politička tvorevina“, pa su je tada nazivali „Kraljevstvom Srbije“, a stare područne nemanjićke zemlje kojima je upravljao Milutin nazivane su „Kraljevstvom Raške“. U pamćenju naroda za Dragutina je sačuvan naziv „sremski kralj“ (Regnum Servium). Postoje i ostaci dvora u Debrcu, na Savi istočno od Šapca. Ponekad su braća bila u manje dobrim odnosima pa su vodili oprečnu politiku u oblastima u kojima su vladali. U crkvenom pogledu bilo je obrnuto. Srpska Pravoslavna Crkva, kao jedan organizam, održavala je politički podeljene teritorije u kanonskom jedinstvu, i to od Mačve, Braničeva i Beograda do Debra, što je bilo nesumnjivo od ogromnog značaja. Pod srpskim arhiepiskopom bili su i episkopi iz Dragutinove države i iz zemalja kraljice Jelene, odnosno iz oblasti mladog kralja Stefana. Oni su učestvovali u radu državnog Sabora i bili su činilac kohezije kojim se prevazilazila politička rascepkanost.


Moćna Srbija

Za vreme kralja Milutina i njegovog upravljanja Srbijom, pouzdano se zna da je država bila bogata, najsnažnija i najuglednija na evropskom istoku, kao i to da su u njoj pored pravoslavlja, koje je bilo „državna vera“, postojale i druge veroispovesti, koje su bile slobodne u vršenju svoje misije. Postojala je neshvatljiva za to vreme verska trpeljivost u Srbiji, jer su u „veću“ kralja pored pravoslavnih bili u istom položaju i rimokatolički biskupi, čak je sa njima sedeo i bogumilski starešina - „ded iz Zahumlja“. Kraljevi Milutin i Dragutin su veoma revnovali za pravoslavlje, šireći ga i učvršćujući po Srbiji, Primorju, Hercegovini, Vizantiji, Svetoj Zemlji, Carigradu, Jerusalimu, Solunu, Sofiji, Bariju... brojnim prilozima i zadužbinama. Za vreme svog vladarskog veka od 40 godina kralj Milutin je podigao isto toliko crkava i manastira, što prevazilazi sve sakralne objekte zapadnih vladara sagrađene u istom vremenskom intervalu. Takođe je i kralj Dragutin, uz pomoć vlastele i naroda, podigao brojne crkve i manastire koje i danas postoje proslavljajući Boga i čuvajući sveto Pravoslavlje. To su: manastir Ćelije kod Valjeva, Rača ukraj Drine, Tavna preko Drine, Papraća kod Zvornika, Lomnica kod Vlasenice, Liplje kod Banjaluke, Tronoša kod Loznice, hram sv. Ahilija u Arilju, gde su i njegove mošti prenete iz Larise. U istorijskom predanju i mnoge druge svetinje vezuju se za imena kraljeva Milutina i Dragutina.


Zna se da je u Beograd dolazila kraljica Simonida ploveći Savom da bi se poklonila ikoni Presvete Bogorodice, koju je po predanju slikao sveti apostol i jevanđelist Luka. Posle smrti kralja Dragutina 1316. godine, njegovim oblastima upravljao je njegov sin kralj Vladislav II, dok ga nije potisnuo stric Milutin. Ovo je izazvalo revolt Ugara čiji je kralj Karlo Robert upao sa vojskom 1319. i zauzeo Beograd i Mačvu sa Kolubarom. Tada je ukinuta Beogradska mitropolija, koja će za vreme Dušana Silnog biti privremeno obnovljena 1335. godine. Česti pohodi kralja Karla Roberta protiv Dušana vodili su se oko Beograda i Mačve, ali je granica između ova dva naroda, iako povremeno menjana, ostala Sava i Dunav.
Tokom celog srednjeg veka znatan deo rimokatoličkih vladara i crkvenih velikodostojnika neretko je bio na stanovištu da Srbiji, njenim vladarima i narodu, koji su po njihovom shvatanju „raskolnici i šizmatici“, ne treba dati da žive slobodno, već da ih treba osvojiti i pokoriti, samo zato što pripadaju Pravoslavnoj Crkvi. Međutim, nadiranjem Agarjana iz Azije svi hrišćani su se našli pred istom opasnošću. Stoga se knez Lazar izmirio sa ugarskim kraljem Žigmundom Luksemburškim i sklopio ugovor o prijateljstvu. Krenuo je sa vojskom i malobrojnim saveznicima na Kosovo polje 1389. godine i braneći otadžbinu pao na braniku hrišćanske Evrope, čije su jugoistočne delove Agarjani već potopili. Njegov sin despot Stefan Lazarević, posle bitke kod Angore 1402. i poraza Osmanlija od Mongola preneo je svoju prestonicu iz Kruševca u Beograd 1403. godine, koji je dobio od ugarskog kralja. Od tada Beograd proslavlja svoju slavu Vaznesenje Gospodnje. Kako je zapisao biograf despotov, Konstantin Filosof, Stefan Lazarević je našao grad „gde leži na predelima srpskim... staraše se da Beograd izgradi što bolje... i posveti ga Presvetoj Bogorodici“.

nastaviće se


© Православље, Сва права задржана. Адреса овог текста на интернету је http://pravoslavlje.spc.rs/broj/999/tekst/mitropolija-u-doba-nemanjica/